Onderzoek

In het project 'burgerschap@school' werden de mogelijkheden verkend voor het stimuleren van actieve burgerschapsparticipatie bij kinderen in de basisschool.  

Dit gebeurde via praktijkgericht onderzoek uitgevoerd door het Expertisecentrum Onderwijsinnovatie van Hogeschool VIVES in samenwerking met enkele basisscholen: 

• VBS Kaspar Rekkem
• GO! De Springplank Tielt
• VBS De Loopbrug Zerkegem 
• VBS OLV van Vreugde Hulste

De realisatie vond plaats via PWO-projectfinanciering. 

Voor de uitwerking van het project werd gebruik gemaakt van de methodologie van ontwerponderzoek (educational design research).

Vanuit een eerste analysefase werd een theoretische visie ontwikkeld die vervolgens werd toegepast in twee ontwerpcycli waarin praktijkvoorbeelden werden ontworpen en uitgetest bij verschillende leeftijdsgroepen in de drie betrokken basisscholen. Tijdens deze testfasen werd een kijkwijzer ingezet om burgerschapscompetenties te observeren bij de kinderen. 

Tot slot werden op basis van de praktijkervaringen vanuit de twee ontwerpcycli de visie, de kijkwijzer en enkele praktijkverhalen verder verfijnd. Ze zijn als resultaten van het project terug te vinden op deze website. 

Een eerste resultaat is een visie waarin een methodiek centraal staat die kan ingezet worden om werk te maken van actieve burgerschapsparticipatie bij kinderen tussen vier en twaalf jaar oud.

Voor de concretisering van de methodiek werden allerhande werkvormen uitgewerkt waarmee de leerkracht samen met de kinderen aan de slag kan om een uitdaging op school of in de klas het hoofd te bieden.

Via de verschillende testfasen werd ook een kijkwijzer verfijnd die kan ingezet worden om democratisch en verantwoord handelen te observeren wanneer kinderen aan de slag gaan met de methodiek en bijbehorende werkvormen. Meer hierover lees je in het volgende artikel: Dejonckheere, P., De Meyere, E., Vervaet, S. & Zutterman, L. (2023) Actief burgerschap in de klas: Eerste observaties met een kijkwijzer voor kinderen van 5 tot 12 jaar. 

In het onderzoek “burgerschapsparticipatie 2.0” (2023-2024) werd de focus nu op de leerkracht gelegd. Hierbij werd nagegaan welke drempels leerkrachten ervaren om activiteiten rond burgerschapsparticipatie in de klas op te zetten. In een eerste fase werd via literatuuronderzoek nagegaan welke drempels leerkrachten ervaren. In een tweede fase werden drie leerkrachten uit verschillende klassen gecontacteerd om deel te nemen aan een testcase en werd een eerste versie van een semi-gestructureerd interview opgesteld. In fase drie gingen de leerkrachten na een introductie aan de slag in de klas met een aangepaste versie van de didactiek. In een vierde fase werd na afloop via een semigestructureerd interview nagegaan hoe de leerkrachten de methodiek hebben ervaren, welke drempels er worden gerapporteerd, wat hun aanvangsattitudes waren, welke competenties van belang waren enzovoort.  In de laatste fase werden de gegevens verwerkt. 

Deze kortlopende studie resulteerde uiteindelijk in een zelfreflectie-instrument dat opgesteld werd om de leerkrachten te bevragen zodat ze bij zichzelf hun eigen beginsituatie kunnen inschatten en hun drempels in kaart kunnen brengen ten aanzien van burgerschapsparticipatie in het onderwijs. Daarnaast worden enkele didactische richtlijnen geformuleerd  voor de onderwijspraktijk die met burgerschapseducatie aan de slag wil gaan.